Cách dùng thì giờ

IMG_1015
Hình: Một trang báo của tờ Đông Dương Tạp Chí 1913

Người ta ở đời, thì giờ phải phân làm ba việc : LÀM-LỤNG, NGHỈ-NGƠI, GIẢI TRÍ . Khi làm-lụng phải ra làm-lụng. Làm việc gì phải chuyên cần vào việc ấy, dẫu làm cho mình, dẫu làm công cho người, phải làm cho cái công nghiệp của mình thành ra một cái hình tích của chân tay hoặc cái trí-lự mình để lại cho nhân quần . Lúc nghỉ-ngơi thì thực ra nghỉ ngơi, để mà bỏ cái sức lao tổn đợi việc lao-cần khác.

Hoặc là ngủ-nghê để yên thân-thể cho thợ Tạo đắp-điếm bồi-dưỡng những nơi suy yếu khiếm-khuyết. Hoặc là ngồi mà xem ngắm những phong-cảnh xanh tươi của Tạo-hóa, cho mát hai con mắt mệt nhọc. Hoặc là lắng tai nghe tiếng chim kêu vượn hót, gió thổi mưa sa. Hưởng lấy tiếng đàn tranh vẽ tự nhiên. Giải trí thì tùy tính người. Lúc ưa tiếng ca tiếng nhạc, tả tính tình lý thú, khen ngợi công-đức loài người, vỗ-về lòng ta cho thêm phấn chấn. Khi thích nét vẽ câu thơ, vịnh phong-cảnh êm đềm, suy xét tính tình con Tạo. Xui giục trí ta nên lắm tài-hoa.

Trong cách tiêu-khiển, có điều nhã, có điều thô ; có cách làm cho nở-nang nhân-trí, có cách làm cho tê-tái nhân- tâm. Cách thứ nhất thường vui cho kẻ làm ăn được thỏa chí. Cách thứ hai thường là những cách để cho quên đi nông-nỗi bực-rọc của người không được vừa lòng, phải dùng chước say-sưa, héo gan nát thịt, như chén rượu nồng, như mồi thuốc khét, lấy cay đắng làm đau da thịt cho quên nỗi u-sầu ; lấy thô-tục mà cười lăn ha hả cho khỏi nhớ đến cảnh đoạn-trường. Thương thay nhân-loại, lắm nỗi khắt-khe để phải sinh ra những cuộc vui mà tuôn nước mắt, những điều thích mà nghiến hàm răng.

Nhưng người quân-tử đâu có chán óc mỏi lòng dẫu công phu lỡ-làng, nghìn việc chẳng như ý, cũng vẫn phải còn mong, nhất là hồn đã ly trần, lòng còn chưa thỏa, nhưng cũng hân-hạnh ở cái sức cố gắng, ở cái việc cần lao, tuy cây chưa thành nhưng hạt đã rắc, một ngày kia mầm nọ tất phải trồi. Ai cũng nghĩ được như thế thì cuộc vui cười tiêu-khiển há lại phải dùng chi đến cách đắng cay ! Đó là ba cách dùng ngày tháng cho người ta.

Ai ơi khéo chia thời khắc.

Lúc làm-ăn dốc chí làm-ăn ;

khi đã muốn chơi, chơi cho nhã ;

lúc đã muốn ngủ, ngủ cho say .

Chớ có để cho đầu óc phải thẫn thờ, để cho mắt phải nhìn ruồi bay mây kéo mà chẳng ngụ tình tính chút nào .

Khi chẳng làm, thà rằng đi ngủ ;

khi không ngủ, chẳng thà chơi bời cho tiêu khiển thì mới khỏi uổng mất tháng ngày ngắn-ngủi ở cõi Trần .

Sống một trăm năm, mà mỗi ngày ngồi thừ quá nửa, thì khác nào non yểu ba mươi năm . Ta nên tập lấy thói quen mỗi khi mình lại hỏi mình, xem trí nghĩ làm sao, tay làm việc gì .

Hỏi phải tự đáp được : Ta đang làm, ta nghỉ, hay ta chơi. Bằng như chẳng đáp được, thì ta nên hối- hận đã hoài ngày tháng, như một kẻ sống thừa .

NGUYỄN VĂN VĨNH Xét tật mình, XI ( Đông-dương tạp-chí )

Nguồn FB Lý Tuấn Kiệt

Comments

comments

Xem Thêm